Vanuit Sanur vertrekken we richting Munduk, een bergplaatsje in Noord Bali, omringd door mistige heuvels en groene sawa’s.
Pura Ulan Danau Bratan
Onderweg maken we een tussenstop bij het kratermeer Danau Bratan en de tempel Pura Ulan Danau Bratan. Veel grote en commerciële restaurants hier aan de kant van de weg en parkeerplaatsen waar toeristenbussen af- en aanrijden. Net als Tanah Lot gaat ook van deze tempel een mytische en serene kracht uit, maar de stroom toeristen maakt het lastig om dat op het moment zelf te ervaren. Waarschijnlijk kom je hier het best ’s morgens vroeg, als er nog geen selfie-sticks op het terrein rondwaren. Eventueel kun je een waterfiets huren en de tempel vanaf het water aanschouwen. Of een speedboot (ja heus) om de stilte van het meer door midden te hakken. Ook wij kregen er een selfie-kick van.
Munduk
‘The sort of place where you can arrive for a night and leave a week later’ meldt onze reisgids. En dat klopt; Munduk is een schilderachtig bergplaatsje, omhuld door optrekkende mist en gelegen tussen de rijstvelden, koffieplantages en kruidnagelbomen. Je kunt hier de mooiste wandelingen maken. Huur een gids, want zelf raak je geheid de weg kwijt en zie je veel minder. Onze gids Putu wijst in het eerste kwartier dat we op pad zijn maar liefst 17 specerijen en vruchten aan: ginseng, gember, curcuma, peper, kruidnagel (voor de kretek-sigaretten), steranijs, nootmuskaat, macadamia, citroengras, een andere soort citroengras, banaan, avocado, mango, jackfruit, rambutan, pomelo, kokosnoot. O ja, katoen, ook dat komen we tegen. En offertjes, want de Goden moeten natuurlijk wel een beetje gunstig gestemd blijven.
de rijstvelden
Een tocht door de rijstvelden van Munduk is adembenemend mooi, maar van dichtbij zie je ook hoe zwaar het is om van een modderpoel een groene akker te maken. Vrijwel alles gebeurt met blote handen en voeten; het ploegen, zaaien, oogsten. Drie a vier keer per jaar herhaalt het hele proces zich, de boeren (m/v) zijn non-stop fysiek in de weer en dat alles voor een zeer karig loon, waarbij het, in tegenstelling tot het werk in de toeristensector, moeilijk bijverdienen is.
Putu vertelt dat Bali altijd voldoende rijst had voor de eigen bevolking, maar dat dit inmiddels niet meer het geval is en er steeds meer rijst vanuit Vietnam wordt geïmporteerd. Toenemende droogte leidt steeds vaker tot mislukte oogsten. Je zou het niet zeggen als je al die drassige sawa’s om je heen ziet, maar droogte is echt een serieus probleem; klimaatverandering laat ook in Bali zijn sporen achter. Daarnaast speelt toerisme een negatieve rol; het bouwen van steeds meer hotels en luxe resorts zorgt voor stijgende grondprijzen en daardoor verdwijnen er steeds meer sawa’s. Slik. Wij durven nooit meer 1 korrel rijst weg te g.o.o.i.e.n.
Ergens halverwege onze wandeling stopt Putu bij een stenen huisje, met een (on-Balinees) keurig aangeharkte tuin en dito veranda. Hier groeide Putu op tot zijn 13e, hij woonde er met z’n opa, die op de rijstvelden werkte. Tegenwoordig woont Putu’s oom in het huisje waar we voor staan. Putu gunt ons een blik in de keuken; serene rust, verse ingrediënten en een ketel water die in een hoek staat te pruttelen op een houtvuurtje. Woonde deze Balinese boer in Nederland, kon ie direct als stylist voor Delicious of Elle Eten aan de slag.
Munduk waterfalls
Spectaculaire watervallen all over the place. Ook in Munduk zijn er twee. Neem een willekeurige zijweg vanaf de hoofdweg, volg de borden en stijle weggetjes door dichtbegroeid groen. Tot slot 453 steile treden naar benden en dan sta je opeens oog in oog met een indrukwekkende waterval van 200 meter.
Eten en drinken
Het aantal restaurants in Munduk is op twee handen te tellen. Prijs/kwaliteit is vrijwel overal hetzelfde, maar 1 restaurant springt eruit:
• Puri Lumbung: een complex met cottages waar je behalve traditioneel Indonesisch ook andere gerechten kunt eten, zoals een hamburger, Ceasar Salad of een salade met biet, komkommer, grapefruit met tamarinde-sinaasappel-dressing (deze gaan we binnenkort ook zelf maken, recept volgt!). Naast de bekende soto ayam, staat hier ook ‘Munduk chicken soup’ op het menu, met Galangal wortel, nootmuskaat en waterspinazie (aanrader!) Volgens een tegeltje aan de muur bevinden we ons trouwens in goed gezelschap: ook David Bowie en Imam genoten in 1992 in Puri Lumbug van een Soto Ayam 😉
• Een paar kilometer buiten Munduk vindt je Sanak retreat (Banjar Dinas Menagung
Desa Kayuputih, Buleleng, Bali Indonesia 81152) waar je niet voor het avondeten, maar wel altijd voor een heerlijke lunch terecht kunt. Het prachtige zwembad tussen de rijstvelden is in principe alleen bestemd voor de hotelgasten, maar heb je kinderen bij je dan mogen die hier ook een duik nemen. Oftewel: vergeet je zwembroek niet!
contactgegevens Putu Kusmawan Doblet
PS: Mocht je zelf in Munduk verzeild raken, neem dan vooral contact op met Putu Kusmawan Doblet: +62 853-37713499 / putu.kusmawan@yahoo.com (of via Facebook). Putu spreekt vloeiend Engels, kent de omgeving van Munduk (en de rest van Bali) op zijn duimpje en de uren die je al wandelend en kletsend met hem doorbrengt zijn oergezellig. Keet-approved!
Binnenkort deel 3 van ons reisverslag Bali: Lovina. Sampai jumpa lagi!